​ШУВУУНЫ АЖ АХУЙН ХӨГЖИЛ


Шувууны өндөг дамжуулах сувганд өндгөн эс боловсорч гүйцэх, үр тогтох, өндөгний гуравдагч бүрхүүлүүд бий болох үйлүүд болон үр хөврөлийн эхэн үеийн хөгжил явагдана. Өндөг дамжуулах суваг нь цорго буюу юүлүүр, уурагт хэсэг, хүзүүвч, умай буюу сав, үтрээ гэсэн хэсгээс тогтоно.

Юүлүүрийн хэсэг нь өндөг дамжуулах сувгийн эхний хэсэг бөгөөд бүтэц үйл ажиллагааны онцлогоос хамааран, жинхэнэ юүлүүрийн хэсэг, хүзүүвчний хэсэг гэж ангилагдана. Жинхэнэ юүлүүрийн хэсэг нь нимгэн ханатай, өргөссөн хэсэг нь өндгөвчийг тоссон байрлалтай байна. Юүлүүрийн хэсэгт орсон өндгөн эс 20-30 минут болох бөгөөд энэ үедээ боловсорч гүйцнэ. Боловсорсон өндгөн эс цагаан уургийн бүрхүүлээр бүрхэгдээгүй, эр бэлгийн эс нэвтрэн орж чаддагаас гадна 20 минут орчим үр тогтох чадвартай байдагучир энэ хэсэгт үр тогтолт явагдах ба өндгөн эс юүлүүрийн хэсэгт удаан саатахгүй богино хугацаанд дамжин өнгөрнө.

Энэ хэсгээс цааш өндөг дамжуулах суваг өргөсөж, түүний хамгийн урт хэсэг болох уурагт хэсэгт шилжинэ. Энэ хэсгийн урт, голч нь шувууны төрөл зүйлийн онцлог ба үйл ажиллагааны байдлаас хамааран харилцан адилгүй байна. Өндөг уурагт хэсгээр 3-4 цаг дамжин өнгөрнө. Уурагт хэсгийн ханын ихэнх хэсгийг салст бүрхүүл эзлэх болон булчинт давхрага нь харьцангуй нимгэн байдаг. Салст бүрхүүл олон тооны тууш нугалаасуудтай, нугалаасын хажуугийн ба ёроолын хэсэгт булчирхайн олон тооны цорго нээгдэнэ. Булчирхайнуудаас ялгарах овомуцин хэмээх уураглаг шүүрэл нь өндгөн эсийн гадна талаар цагаан уургийн бүрхүүлийг бүрдүүлнэ. Уурагт хэсгийн төгсгөл рүү хуниасууд багасаж эцэстээ байхгүй болно.

Хүзүүвчний хэсэг нь уурагт хэсэгтэй гадаад хэлбэр болон гистологи бүтцийн хувьд нэлээд төстэй. Уурагт хэсэгтэй харьцуулбал хана нь зузаан, харьцангуй нарийн байна. Энэ хэсэгт өндөгний шохойлог бүрхүүлийн гадна, дотно мембран бий болох ба энэ нь өндгийг хэлбэржүүлж шохойлог бүрхүүл үүсэх нөхцлийг бүрдүүлнэ.

Өндөг бүрэлдэх бүдүүвч


Хүзүүвчнээс саванд шилжих хэсэгт тодорхой зааг байхгүй, сав нь өндөг дамжуулах сувгийн хамгийн өргөн хэсэг бөгөөд түүний урт 5-8 см, голч нь 4 мм орчим байна. Саванд өндөгний шингэн хэсэг бүрэлдэхээс гадна хатуу шохойлог бүрхүүл, түүний гадна нимгэн хальс (кутикул) үүсч хөгжинө. Энэ хальс бичил биетэн, нян нэвтрэн орохоос хамгаалах,усны алдагдлыг багасгахад чухал үүрэгтэй.

Сав ба үтрээ цагирган булчингаар тусгаарлагдана. Үтрээ нь өндөг дамжуулах сувгийн төгсгөлийн хэсэг бөгөөд хам сүв хүрч төгсөнө. Өндөг үтрээгээр дамжин өнгөрөх явцад бүтцийн өөрчлөлт явагдахгүй. Үтрээний үр хадгалах булчирхайнууд нь тодорхой хугацаанд эр бэлгийн эсийг үр тогтоох чадвартайгаар хадгалах гол үүрэг гүйцэтгэнэ. Энд эр бэлгийн эс 7-14хоногийн турш үр тогтоох чадвартайгаар хадгалагддаг.


Л.Эрхэмбаяр, Б.Лувсаншарав, Ж.Рэнцэнханд "Шувууны аж ахуй" 2013

Видео